کاربرد ید پایدار در رخدادهای هسته‌ای: اثرات زیان‌آور یُد پایدار

1392/5/1 0:0

از آنجا که تجربه‌ی تجویز یُدید پتاسیم با هدف حفاظت مردم، در برابر اثرات برخاسته از پرتوگیری با یُد رادیواکتیوی که در نتیجه‌ی یک رخداد هسته‌ای برمی‌خیزد، بسیار نادر است، داده‌های علمی تأیید شده‌ی اندکی در مورد اثرات جانبی کاربرد یُد پایدار در سطح جمعیت وجود دارد. بر عکس، از آنجا که برنامه‌های ملّی بی‌شماری برای غنی‌سازی یُد در نمک و نان، به منظور اجتناب از رخداد اثرات شدید کمبود یُد وجود دارد، اثرات جانبی احتمالی از تجویز یُد، به صورت گسترده‌ای مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. همچنین اثرات جانبی یُد از مشاهداتی که پس از درمان با داروهای حاوی یُد بدست آمده‌اند، بسیار کمک کننده می‌باشند. اثرات جانبی احتمالی KI شامل ”پرکاری برخاسته از یُد“، ” کم‌کاری برخاسته از یُد“ و ” اثرات جانبی غیرتیروئیدی“ می‌باشند. شدت این اثرات بستگی به سن، وضعیت و مصرف معمول یُد افراد دارد.

هیپرتیروئیدی برخاسته از یُد
پرکاری تیروئیدی برخاسته از یُد، که پس از درمان با داروهای حاوی یُد که در مدت زمان طولانی استفاده شده‌اند و نیز بعد از برنامه‌های پیشگیری با یُد در مناطقی که کمبود یُد داشته‌اند، مشاهده شده است.
پرکاری برخاسته از یُد شش درصد از موارد تشخیص داده شده پرکاری تیروئید را شامل شده و آمیودارون (amiodarone) به عنوان دارویی ضد آریتمی، شایع ترین علت آن بوده است. البته هیپرتیروئیدی برخاسته از یُد پس از مصرف آمیودارون نیز مکانیسم‌های دیگری به جز مصرف فزاینده‌ی یُد (مانند اثر توکسیک آن بر روی سلو‌ل‌های تیروئیدی) از خود نشان می‌دهد. بروز این پدیده بین 2 تا 12 درصد بوده و در مناطقی که کمبود یُد دارند دیده می‌شود. افزون بر آمیودارون، بسیاری از دیگر درمان‌ها و استفاده از داروهای حاجب حاوی یُد در رادیولوژی نیز می‌توانند تولید هیپرتیروئید برخاسته از یُد در بزرگسالان کنند.
هیپرتیروئیدی برخاسته از یُد ممکن است در یک تیروئید کاملاً طبیعی در هنگامی که بدن با شرایط افزایش حاد یا مزمن یُد روبرو می‌شود؛ به ویژه در افرادی که مصرف یُد غذایی آن‌ها پایین می‌باشد، روی دهد. این پدیده بیشتر در تیروئید مولتی ندولر (با و بدون گواتر) و یا درموارد بیماری گریوز یا گواترهای مولتی ندولر توکسیک که به دلیل کمبود یُد نهفته بوده‌اند، نمایان می‌شود.
اثرات قلبی هیپرتیروئیدی برخاسته از یُد به ویژه در افراد پیر و بیماران با نارسایی عروق کرونر، یا نارسایی نهان و یا آشکار قلبی، ممکن است شدید باشد. برای مثال، فیبریلاسیون دهلیزی در 15 تا 20 درصد از بیماران با پرکاری تیروئیدی و کمتر از یک درصد از افراد یو تیروئید روی می‌دهد.
بیماری‌های زمینه‌ای تیروئیدی و دیگر شرایط بالینی که فرد را مستعد هیپرتیروئیدی برخاسته از یُد می‌کنند در جدول (8) نمایان هستند.

هیپوتیروئیدی برخاسته از یُد
هیپوتیروئیدی برخاسته از یُد در هنگامی روی می‌دهد که تیروئید نمی‌تواند از اثر ولف- چایکوف فرار نماید. در بزرگسالان، این پدیده بیشتر زمانی روی می‌دهد که اختلالات تیروئید پیشین مانند تیروئیدیت خود ایمن، تیروئیدیت پس از زایمان، درمان با یُد رادیواکتیو برای پرکاری تیروئید و یا تیروئیدیت تحت حاد وجود داشته باشد.
اغلب، هیپوتیروئیدی برخاسته از یُد در نوزادان (به ویژه در نوزادان نارس) دیده می‌شود. در این نوزادان، افزایش کم یُد به صورت حاد (تنها 2 تا 6 برابر دریافت یُد طبیعی) می‌تواند به کم کاری تیروئیدی منجر شود. حساسیت نوزادان نسبت به این اثر را می‌توان چنین تفسیر نمود که سطح یُد تیروئید آن‌ها پایین بوده و سیستم تنظیم کننده‌ی برداشت یُد آن‌ها نیز نارس می‌باشد. کم کاری برخاسته از یُد می‌تواند بعد از افزایش یُد در مادر یا قبل از زایمان یا در زمان شیردهی روی دهد. موارد هیپوتیروئیدی شدید نوزادی و گاهی گواتر، بعد از کاربرد پوستی ضد عفونی کننده‌های یُد دار، در زمان زایمان، مشاهده شده است.
هیپوتیروئیدی برخاسته از یُد نوزادی تشخیص داده نشده، حتی در زمانی که ناپایدار باشد، ممکن است رشد و تکامل سیستم عصبی و ذهنی کودک را در دراز مدت تحت تأثیر قرار دهد. برعکس، هنگامی که به خوبی تشخیص داده شود، هیپوتیروئیدی را می‌توان با درمان هورمونی، بهآسانی درمان کرد.
پس از افزایش دریافت یُد مادر، احتمال هیپوتیروئیدی نوزادی را نمی‌توان کنار گذاشت زیرا تشخیص آن دشوار است ولی ممکن است گواتر را در هنگام سونوگرافی مشاهده کرد. درمان مادر، برای تنظیم بیماری لازم است.

اثرات زیان آور غیر تیروئیدی
اثرات جانبی غیر تیروئیدی اندکی پس از تجویز KI در جمعیت‌های انسانی (مانند کودکان لهستانی پس از حادثه چرنوبیل) مشاهده شد. در حقیقت، بسیار دشوار است که اثرات گزارش شده مانند بثورات پوستی و نشانه‌های گوارشی را به مصرف تک دوز KI وابسته دانست. زیرا چنین مسائلی به ویژه در کودکان شایع می‌باشد.
اکثر اثرات جانبی احتمالی گزارش شده و اغلب غیر تأیید شده، در زیر فهرست شده اند؛ امّا این نکته را نباید از ذهن دور دانست که این اکثر عوارض بسیار نادر هستند.
• اثرات جانبی گوارشی: تهوع، استفراغ، اسهال و درد معده
• اثرات وابسته به آلرژی : آنژیو ادم (ورم عمومی، به ویژه در صورت و بدن)، تنگی نفس، درد مفاصل، ائوزینوفیلی، آدنوپاتی (بزرگ شدن غدد لنفاوی)، کهیر (خارش).
• بثورات پوستی
پاسخ‌های آلرژیک و آنافیلاکتیک به یُد نیز توسط چند پژوهشگر توصیف شده اند. این پاسخ‌ها شامل بیماری دستگاه گوارش (تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکمی)، تب، تورم صورت و بدن، تنگی نفس و بثورات پوستی گوناگون (به نام ایدودرماس iododermas ) می‌باشند.
چنین پیامدهایی استثنایی بوده و نقش یُد در این نشانه‌ها نیز هنوز کاملاً آشکار نشده است.
بیماری‌های بسیار نادری که با افزایش مصرف یُد بدتر می‌شوند شامل درماتیت هرپتیفورم، ایدودرم توبروزوم، واسکولیت هیپوکمپلیمنتیمی و میوتونی کونجنیتا می‌باشند.
در یک فراگرد کلی، هنگامی که دوزاژ مناسب به افراد داده شود، عوارض جانبی در کودکان و بزرگسالان در سنین پایین نادر می‌باشند. با این وجود، این عوارض شامل پاسخ‌های آلرژیک خفیف، بثورات پوستی و ناراحتی در دستگاه گوارش می‌باشند. امّا اثرات ناخواسته بعد از KI بر روی فعالیت تیروئیدی در افرادی که پیش زمینه بیماری‌های تیروئید دارند، بیشتر دیده می‌شوند. این بیماری‌ها، بیشتر در افراد بزرگسال با سن بالا و در کهنسالان، بیشتر از کودکان یا بزرگسالان با سن پایین دیده می‌شوند. در هر صورت، در افرادی که دوزاژ KI را بیش از مقادیر پیشنهاد شده دریافت کنند و یا به آن‌ها دوزاژ تکرار شونده‌ی KI بدهند، احتمال اثرات جانبی در آن‌ها بیشتر خواهد بود.

موارد منع مصرف KI
تعداد اندکی از موارد بالینی موجود می‌باشند که در آن‌ها تجویز KI به صورت مطلق منع شده باشد. کسانی که این شرایط را دارند نمی‌بایست KI دریافت کرده و نیاز به محافظت از یُد رادیواکتیو به شیوه‌های دیگر دارند و می‌بایست تصمیم‌گیری مورد به مورد، تحت نظارت گروه پزشکی، برای آنان صورت گیرد.
• حساسیت به یُد. این بیماری بسیار نادر است و نمی‌بایست با حساسیت شایع تر نسبت به مواد حاجب که همراه با یُد جهت تصویربرداری رادیولوژیک استفاده می‌شوند، اشتباه شود.
• درماتیت هرپتیفورم (به عنوان یک بیماری پوستی مزمن)
• واسکولیت هیپوکمپلیمنتیمی (یک التهاب نادر دیواره‌ی عروق که در بعضی از بیماری‌های ایمنی رخ می‌دهد.)
• میوتونی کونجنیتا (یک نقص مادرزادی بسیار نادر که شامل سفتی ماهیچه‌ها است.)

تجربه‌ی لهستان
دو روز پس از انفجار راکتور شماره 4 چرنوبیل در 27 و 28 آوریل 1986، لهستانی‌ها فعالیت چشمگیری از یُد 131 را در هوا اندازه گیری کردند. بدین سان، دولت تصمیم گرفت کنش‌های رویاروی را در 29 آوریل پیاده نماید (هر چند که تصور می‌کردند که مقداری یُد رادیواکتیو توسط تیروئید در آن زمان برداشت شده است ولی چنین اندیشیدند که یُد پایدار هنوز برای حفاظت تیروئید از آلودگی ادامه دار حادثه سودمند خواهد بود). در 29 آوریل 1986، دستور آماده سازی محلول KI در بخش داروسازی که به صورت متمرکز اداره می‌شد، برای پخش در 11 استان بیشتر آسیب دیده، از سوی وزارت بهداشت صادر شد. مراکز سلامت عمومی، بیمارستان‌ها، مدارس، مدارس آمادگی و غیره از مکان هایی بودند که برای پخش یُد پایدار انتخاب شدند. دستورالعمل دوزاژ KI به صورت زیر بود:
● 15 میلی‌گرم برای نوزادان
● 50 میلی‌گرم برای کودکان 5 ساله و یا زیر 5 سال
● 70 میلی‌گرم برای دیگر افراد
از آنجا که باور بر این بود که خطر سرطان برای بزرگسالان پایین بوده و عوارض در افراد با گواتر‌های ندولر پیش بینی می‌شد، یُد پایدار به عنوان پیشگیری برای بزرگسالان پیشنهاد نگردید؛ امّا زنان باراد و شیرده در برنامه جای گرفتند.
پخش محلول KI همراه با اقدامات حفاظتی دیگر بود؛ مانند مصرف شیر تازه آلوده با یُد رادیواکتیویته بالای Bq/L 1000، برای مصرف کودکان و زنان باردار و شیرده قدغن شد و برای تمام کودکان زیر 4 سال شیرخشک فراهم گردید و به کودکان و زنان باردار و شیرده توصیه شد که مصرف سبزیجات برگ دار تازه خود را تا شانزدهم ماه می کاهش دهند.
جمعاً تعداد 5/10 میلیون دوزاژ محلول KI به کودکان و 7 میلیون دوزاژ به بزرگسالان داده شد. بدین سان، از چهارمین تا هفتمین روز بعد از آغاز آزادسازی رادیواکتیویته از نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل، محلول KI به بیش از 90 درصد از کودکان جوان تر از 16 سال و یک چهارم بزرگسالان تجویز شد.
سه سال پس از رخداد، پرسشنامه‌ای جهت بررسی عوارض تجویز یُد پایدار به 52 هزار نفر ارسال شد که 35 هزار نفر آن را تکمیل کردند (میزان مشارکت 62 درصد). در این پروژه، کودکان تا سن 16 سال، 37 درصد از گروه را شامل می‌شدند.
همچنین، مطالعات غربالگری هیپوتیروئیدی مادرزادی در بخش مرکزی لهستان بر روی 120 تا 140 هزار نفر طی سال‌های 1985، 1986 و 1987 انجام پذیرفت.
برجسته ترین پیام‌های این مطالعات که توسط مسئولین سلامت لهستانی فراهم شد، شامل موارد زیر می‌باشند:
• بیش از 95 درصد از 12040 کودک و 5061 بزرگسالی که یُد رادیواکتیو را دریافت کرده و به پرسشنامه پاسخ داده بودند، اثرات جانبی غیر تیروئیدی را بیان نکردند؛ در کسانی نیز که عوارض جانبی را از خود نشان دادند، شایع‌ترین اثرات مشاهده شده شامل استفراغ (286 کودک و 43 بزرگسال)، بثورات پوستی (129 کودک و 63 بزرگسال)، درد شکمی (43 کودک و 32 بزرگسال)، سردرد (22 کودک و 35 بزرگسال) بودند.
• دو بزرگسال، با بیماری مزمن انسدادی ریوی و حساسیت شناخته شده به یُد، سریعاً به دیسترس تنفسی حاد، بعد از دریافت KI دچار شدند.
• هیچگونه عارضه‌ی شدیدی در زنان باردار که دوزاژ پیشنهادی KI را دریافت کرده بودند، مشاهده نشد.
• هیچگونه اختلال تیروئیدی پا برجا در میان 12084 کودکی که KI دریافت کرده بودند، یافت نشد؛ تنها 4/0 درصد از نوزادانی که KI پیشگیرانه در روز دوم زندگی دریافت کرده بودند، یک افزایش ناپایدار در سطح سرمی TSH ، همراه با کاهش T4 آزاد، از خود نشان دادند.
• هیچگونه سرطان تیروئیدی در جمعیت مورد مطالعه یافت نشد؛ مقایسه‌ی شیوع گواتر ندولر و کلی در پیش و پس از رخداد هسته‌ای، تفاوت معنی داری را از خود نشان نداد.
در یک فراگرد کلی، تجربه‌ی لهستان که بزرگترین برنامه‌ی جمعیتی تجویز KI تاکنون می‌باشد، نشان داد که این برنامه بسیار سودمند و با ایمنی بالا توأم می‌باشد. از آنجا که هیچ افزایش بروز سرطان تیروئیدی پس از رخداد هسته‌ای چرنوبیل در لهستان گزارش نشد و عوارض جانبی نسبت به KI نیز بسیار نادر بوده است، این تجربه، موفقیت برنامه‌ی پیشگیری با یُد پایدار را در رخدادهای هسته‌ای به نمایش می‌گذارد.

 

اثرات زیان‌آور یُد پایدار


تاریخ بروز رسانی:   1 امرداد 1392

تعداد بازدید:   ۳

 


چاپ
< >