کاربرد ید پایدار در رخدادهای هسته‌ای: پیوست

1392/5/1 0:0

سازمان جهانی بهداشت
کاربرد یُدید پتاسیم برای حفاظت تیروئید هنگام رخدادهای هسته‌ای یا پرتویی
چکیده‌ی فنی (سازمان جهانی بهداشت)
بازنگری 31 مارس2011



پیش درآمد

هنگام یک رخداد هسته‌ای، یُد رادیواکتیو ممکن است از یک ابر هسته‌ای آزاد گردد و سپس خاک، سطوح، غذا و آب را آلوده کرده و همچنین ممکن است بر روی پوست و لباس‌های افراد نشسته و موجب آلودگی بیرونی شود. یُد رادیواکتیو فرونشسته در هنگام آلودگی خارجی را می‌توان با شستشو با آب گرم و صابون برداشت نمود. شکل دیگر برخورد که خطر بیشتری برای سلامت انسان دارد، هنگامی رخ می‌دهد که یُد رادیواکتیو یا از راه تنفسی یا گوارشی وارد بدن شده و یا هنگامی که موادی مانند غذا، شیر یا آب آلوده، مصرف شوند. آلودگی داخلی یا پرتوگیری در زمانی که یُد رادیواکتیو وارد بدن می‌شود و در درون غدهی تیروئید انباشت می‌گردد، روی می‌دهد.
غده‌ی تیروئید در نتیجه‌ی پرتوگیری از یُد رادیواکتیو در خطری ویژه است. زیرا تیروئید، یُد را برای تولید هورمون‌های تیروئیدی به کار برده و متابولیسم بدن را تنظیم می‌کند. غده‌ی تیروئید، میان یُد غیر رادیواکتیو، و یُد رادیواکتیو افتراقی نمی‌یابد و برداشت یُد رادیواکتیو ممکن است خطر سرطان تیروئید، به ویژه در کودکان، را افزایش دهد. هر چه سن در زمان برخورد با یُد رادیواکتیو کمتر باشد، خطر ایجاد سرطان تیروئید بیشتر می‌شود.
در این وضعیت، یُدید پتاسیم برای حفاظت و یا منع تیروئید از پرتوگیری به کار برده می‌شود. دریافت یُدید پتاسیم (KI) در پیش یا آغاز برخورد با یُد رادیواکتیو می‌تواند موجب منع دریافت یُد رادیواکتیو توسط غده‌ی تیروئید شود و از این رو موجب کاهش برخورد تیروئید با پرتوگیری از راه داخلی گردد. این عملکرد را عموماً به نام منع کردن (بلاک کردن) تیروئید می‌نامند.

یُدید پتاسیم انجام نمی‌دهد:
- حفاظت برعلیه هرماده‌ی رادیواکتیو دیگر (مانند سزیوم رادیواکتیو). از این رو، یُدید پتاسیم یک ضد پرتوی عمومی نیست.
- حفاظت برعلیه پرتوگیری بیرونی (مانند رادیواکتیویته نشسته بر روی زمین، سطوح و یا غذاها).
- پیشگیری از ورود یُد رادیواکتیو به درون بدن (امّا می‌تواند از انباشت آن در تیروئید پیشگیری کند).

یُد پایدار در غذای طبیعی
یُد پایدار و یا یُد غیر رادیواکتیو، یک ماده‌ی ضروری است که انسان به آن در مقادیر خیلی کم جهت عملکرد طبیعی تیروئید نیاز دارد. غده‌ی تیروئید، با جمع آوری یُد، هورمون‌های تیروئیدی را که برای متابولیسم در تمام گروه‌های سنی ضروری است، تولید می‌کند. این هورمون برای بلوغ مغز، رشد و تکامل جنین و کودکان از 15 هفتگی بارداری تا 3 سالگی، حیاتی می‌باشند.
هنگامی که دریافت یُد از بعضی از سطوح مورد قبول کاهش می‌یابد، تیروئید دیگر قادر به تولید هورمون‌های تیروئید در مقادیر کافی نبوده و سلامت انسان مورد تهدید قرار می‌گیرد. در پاره‌ای از مناطق، در جاهایی که کمبود یُد در غذا و مواد غذایی وجود دارد، دریافت یُد کافی از طریق استفاده از نمک یُددار انجام می‌پذیرد.

اطلاعات اضافی پیرامون کمبود یُد
هنگامی که نمک یُددار در جیره‌ی غذایی و مصرف روزانه استفاده می‌شود، فاقد مقادیر کافی از یُد می‌باشد تا بتواند دریافت یُد رادیواکتیو را توسط تیروئید منع کند. از این رو، در رخدادهای هسته‌ای، نمک یُددار را نمی‌بایست به عنوان جایگزین (KI) استفاده کرد، زیرا حفاظت بر علیه یُد رادیواکتیو را فراهم نکرده و مصرف مقادیر فزاینده‌ی نمک یُددار نیز خود با خطرات چشمگیری توأم خواهد بود.

چگونه KI عمل می‌کند؟
در هنگامی که در دوزاژ مناسب و در مقیاس زمانی درست دریافت شود، KI می‌تواند غده‌ی تیروئید را با یُد پایدار (غیر رادیواکتیو) اشباع کند. در نتیجه، یُد رادیواکتیو برداشت نشده و در تیروئید انبار نمی‌شود. هر نوع یُدی (چه یُد رادیواکتیو وچه یُد غیر رادیواکتیو) که از میزان نیاز تیروئید جهت هورمون سازی فراتر رود، از طریق ادرار طیّ دو روز دفع می‌شود.

چه هنگامی می‌بایست KI را دریافت کرد؟
هنگامی افراد قرص‌های KI را می‌بایست دریافت کنند که دستور مصرف آن توسط کارگزاران سلامت مردم صادر شده باشد. آمادگی در رخدادهای هسته‌ای معمولاً شامل برنامه هایی است که در آن‌ها ‌در مورد دسترسی آسان مردم به قرص‌های KI تأکید ورزیده شده باشد (مانند برنامه‌های پخش قرص‌های یُد در پیش از رخداد هسته‌ای در مکان‌های استراتژیک) .
چنانچه برنامه‌ی پیاده‌سازی بلاک تیروئید با یُدید پتاسیم، مدّ نظر قرار گرفته باشد، کارگزاران سلامت مردم باید مکان‌های جغرافیایی که جمعیت ساکن در این مکان‌ها KI را دریافت دارند را تعریف کرده و اطلاعات لازم پیرامون زمان، چگونگی و کسانی که می‌بایست قرص‌های KI را دریافت کنند فراهم آورند. این دستور العمل‌ها ‌ممکن است از طریق رادیو، تلویزیون، اینترنت، بلندگو و دیگر شیوه‌های قابل دسترس صادر شده و بایستی با دقت فراوان پیگیری شوند.
سودمندی KI جهت منع کردن عملکرد تیروئید، بستگی به زمان تجویز آن دارد. دریافت آن بی‌درنگ پیش از برخورد و یا سریعاً در زمان برخورد با یُد رادیواکتیو، بیشترین حفاظت مؤثر را فراهم می‌آورد. چنانچه قرص‌های KI بسیار زود و یا خیلی دیر دریافت شوند، احتمال اینکه تیروئید به خوبی و مؤثر محافظت شود پایین می‌باشد. اگر 4 ساعت بعد از برخورد دریافت شوند، سطح حفاظت تیروئید به نصف کاهش می‌یابد. دریافت KI بیشتر از 24 ساعت پس از برخورد، هیچ گونه حفاظتی را ایجاد نمی‌کند.

چند عدد قرص KI را می‌بایست دریافت کرد؟
دستورالعمل‌های صادر شده از سوی کارگزاران سلامت مردم در مورد چگونگی مصرف KI را می‌بایست به خوبی پیگیری کرد. دوزاژ درست KI براساس سن متفاوت خواهد بود. در فقدان دستورالعمل آشکار در برابر عدم توافق، فقط یک دوز KI می‌بایست دریافت گردد. یک تک دوز KI برای ایجاد حفاظت برای 24 ساعت بسنده می‌کند.
در هنگامی که برخورد به درازا کشیده و یا برخورد تکرار شود، کارگزاران سلامت مردم ممکن است توصیه به دریافت بیش از تک دوز KI نمایند. در این شرایط، به نوزادان (کمتر از یک ماه) و زنان باردار و شیرده نمی‌بایست دوزاژ تکرار شونده‌ی KI تجویز نمود؛ عملکردهای حفاظتی دیگر را می‌بایست برای این گروه‌های ویژه، مورد به مورد و تحت توصیه‌های پزشکی به انجام رساند.

کاربرد قرص‌های KI در کودکان
خطر سرطان تیروئید در کودکان، پس از برخورد با یُد رادیواکتیو، بالاتر از بزرگسالان می‌باشد. گروه‌های سنی جوان تر در خطر بالاتری هستند و در نتیجه حفاظت از کودکان را می‌بایست در هنگامی که کارگزاران سلامت مردم، KI را میان افراد پخش و تجویز می‌کنند در اولویت قرار داد.
به همه‌ی کودکان می‌بایست، دوزاژ پیشنهادی را تجویز نمود. تنها استثناء کودکانی هستند که موارد منع مصرف مطلق (بخش زیرین در مورد موارد منع مصرف را بنگرید) را دارند.
نوزادان (کمتر از یک ماه) تنها می‌بایست یک تک دوز KI را دریافت کنند. سطوح هورمون‌های تیروئیدی این نوزادان را می‌بایست بعد از تجویز KI پایش نمود. انجام مشاوره با متخصص کودکان طیّ یک هفته پس از تجویز KI ، توصیه می‌شود.

قرص‌های KI در زنان باردار
هنگام بارداری غده‌ی تیروئید مادر از دیدگاه متابولیکی بیشتر از یک زن غیر باردار، فعال می‌باشد و میزان یُد رادیواکتیوی که توسط تیروئید این زنان در مقایسه با دیگر بزرگسالان برداشت می‌شود نیز افزایش می‌یابد. غده‌ی تیروئید جنین ممکن است با یُد رادیواکتیو از طریق جفت برخورد کند ولی باید این نکته را در نظر داشت که تیروئید همین جنین نیز با دریافت KI توسط مادر مورد محافظت قرار می‌گیرد. مانند دیگر افراد، زنان باردار نیز می‌بایست قرص KI را هنگامی که دستور آن را کارگزاران سلامت مردم صادر کردند دریافت کرده و از دوزاژ پیشنهادی بزرگسالان پیروی کنند. با انجام این عمل، این زنان نه تنها تیروئید خود را بلکه تیروئید کودک متولد نشده‌ شان را محافظت خواهند کرد.
هنگامی که فوریت هسته‌ای به انتها رسید، زنان باردار باید پزشک خود را در جریان گذاشته تا سابقه‌ی مصرف KI در تاریخچه‌ی پزشکی آنان ثبت شده و عملکرد تیروئیدی نوزادان شان مورد ارزیابی قرار گیرد. معمولاً زنان باردار می‌بایست یک تک دوز KI را دریافت کنند.

قرص‌های KI در زنان شیرده
همانند دیگر بخش‌های جمعیت، زنان شیرده می‌بایست در هنگامی که کارگزاران سلامت مردم مصرف قرص‌های KI را صادر کردند، براساس دوزاژ پیشنهادی برای بزرگسالان، قرص KI دریافت کنند. میزان KI که یک زن شیرده از طریق شیر به نوزاد خود می‌دهد به اندازه‌ای نیست که بتواند نوزاد در معرض یُد رادیواکتیو را مورد محافظت قرار دهد. بدین سان، افزون بر دریافت قرص KI توسط زن شیرده، به نوزاد وی نیز می‌بایست براساس سن، دوزاژ پیشنهادی را تجویز نمود. در این شرایط، شیردهی را می‌توان ادامه داد. زنان شیرده و نوزادان آن‌ها می‌بایست تنها یک تک دوز KI را دریافت کنند مگر آن که دستورالعمل دیگری صادر شود.

قرص‌های KI در بزرگسالان
بزرگسالان می‌بایست در هنگامی که کارگزاران سلامت مردم دستور مصرف قرص‌های KI را صادر نمودند، این قرص را دریافت کنند. خطر عوارض جانبی KI با افزایش سن، فزونی می‌یابد و این در حالی است که خطر سرطان تیروئیدی برخاسته از پرتوگیری در افراد بالای 40 سال پایین است. به این دلیل، بلاک عملکرد تیروئید با KI عموماً در بزرگسالان بالای 40 سال توصیه نمی‌شود، مگر آن که میزان پرتوگیری به تیروئید به سطوحی باشد که غده‌ی تیروئید را تهدید کرده و در ستیز با عملکرد آن باشد. این سطح خطرناک معمولاً در مکان‌های جغرافیایی دور از مکان آزادسازی مواد رادیواکتیو ایجاد نمی‌شوند، از این رو، می‌بایست دستورالعمل‌های صادر شده از سوی کارگزاران سلامت مردم را پیگیری نمود.

اثرات جانبی
هنگامی که KI براساس دستورالعمل‌های صادر شده از سوی کارگزاران سلامت مردم مورد استفاده قرار می‌گیرد، سودمندی‌های برآمده از بلاک عملکرد تیروئید در رخدادهای ‌هسته‌ای، بر وزن خطرهای عوارض جانبی آن در تمام گروه‌های سنی چیرگی می‌یابند.
از آنجا که عملکرد تیروئید در نوزادان برای رشد و تکامل مغز حیاتی است، همانگونه که در بخش فوقانی در مورد ”کاربرد قرص‌های KI در کودکان“ عنوان گردیده، می‌بایست سطوح هورمون‌های تیروئیدی آن‌ها ‌را پس از تجویز KI پایش نمود. هنگامی که دوزاژ مناسب تجویز شود، عوارض جانبی KI در کودکان و بزرگسالان با سن پایین، نادر می‌باشد. با این وجود، این عوارض ممکن است واکنش‌های آلرژیک خفیف، بثورات پوستی و ناراحتی‌های دستگاه گوارشی را شامل شوند.
عوارض جانبی KI بر عملکرد تیروئید در افراد با دیگر بیماری‌های تیروئید زمینه‌ای، بیشتر دیده می‌شود. این بیماری‌ها ‌در بزرگسالان با سن بالا و در افراد کهنسال در مقایسه با کودکان و بزرگسالان جوان‌تر شایع‌تر می‌باشند. احتمال رخداد عوارض جانبی در افرادی که دوزاژ بالاتر از میزان پیشنهادی و یا دوزاژ تکرارشونده‌ی KI را دریافت می‌کنند، ‌بیشتر است. فراوانی این نوع بیماری‌های تیروئید در میان کشورهای گوناگون متفاوت بوده و از این رو، کارگزاران سلامت آن کشور ممکن است رهیافت‌های گوناگونی را جهت تجویز KI برای دوزاژ و گروه هدف سنی، اتخاذ نمایند.
موارد بالینی که قرص‌های KI منع مصرف دارند
موارد بالینی کمی وجود دارند که تجویز KI در آن‌ها ‌به صورت مطلق منع مصرف داشته باشند. کسانی که این موارد بالینی را دارند نمی‌بایست KI را دریافت کرده و نیاز به حفاظت به شیوه‌های دیگر داشته و بر اساس مورد به مورد و بر پایه‌ی توصیه‌های پزشکی با این افراد می‌بایست برخورد نمود. این موارد بالینی شامل:
● حساسیت به یُد. این بیماری بسیار نادر بوده و نمی‌بایست با دیگر حساسیت بیشتر شایع که نسبت به مواد حاجب توأم با یُد که در بعضی از تصویر برداری‌های پزشکی به کار می‌روند، اشتباه کرد.
● درماتیت هرپتیفورمیس (یک بیماری مزمن).
● واسکولیت هیپوکمپلیمنتیمی (یک التهاب ناشایع دیواره‌ی عروق که در بعضی از بیماری‌های ایمنی رخ می‌دهد).
● میوتونی کونجنیتا (یک نقص مادرزادی نادر که شامل سفتی ماهیچه‌ها می‌باشد).

 

پیوست


تاریخ بروز رسانی:   1 امرداد 1392

تعداد بازدید:   ۱

 


چاپ
< >